- Niedługo minie rok, kiedy zostało utworzone Stowarzyszenie Sołtysów Województwa Warmińsko-Mazurskiego.

- Tak, dokładnie 3 listopada ubiegłego roku w sali sesyjnej Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie odbyło się spotkanie założycielskie Stowarzyszenia. Byłem inicjatorem powołania tej instytucji. Na spotkaniu założycielskim sołtysi przyjęli Statut Stowarzyszenia i wybrali spośród siebie władze.

- Panie senatorze, dlaczego wyszedł Pan z taką inicjatywą? Przecież sołtysem Pan nie jest?

- (Śmiech) Nie jestem i nigdy w mojej karierze samorządowej nie byłem. Do ubiegłego roku województwo warmińsko-mazurskie było jedynym województwem w Polsce, które nie miało zorganizowanych struktur sołeckich wchodzących w skład Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów. Inicjatywę uznałem za bardzo dobrą i cieszę się, że mogłem uczestniczyć w procesie powoływania struktur wojewódzkich. Wszak wiejska społeczność lokalna najbliżej ma właśnie do sołtysa, to tu rodzą się inicjatywy oddolne, aktywność wsi i rozwój wiejskiego społeczeństwa obywatelskiego.

- Poproszę o nieco więcej informacji o Stowarzyszeniu.

- No cóż, chyba najwięcej mogliby powiedzieć sami zainteresowani, czyli sołtysi. W chwili powstania, Stowarzyszenie za główny cel postawiło sobie reprezentowanie i ochronę wspólnych społecznych i prawnych interesów sołtysów jako przedstawicieli społeczności wiejskiej i samorządów lokalnych, podejmowanie działań na rzecz podnoszenia kwalifikacji oraz sprawności kulturalno - społecznej i samorządowej służby sołtysów oraz budowanie wiejskiej społeczności obywatelskiej poprzez działania na rzecz rozwoju obszarów wiejskich oraz integracji. Ja ze swojej strony zachęcam wszystkich sołtysów do aktywnego uczestnictwa w strukturach Stowarzyszenia.

- 1 kwietnia br. weszła w życie Ustawa o funduszu sołeckim. Proszę powiedzieć coś więcej na ten temat.

- To bardzo szeroki temat. Może zaczniemy od początku i powiemy co to jest fundusz sołecki. Są to pieniądze w budżecie gminy zagwarantowane dla sołectwa na wykonanie przedsięwzięć służących poprawie warunków życia mieszkańców wsi.

- Jaka jest wysokość funduszu sołeckiego?

- Ilość pieniędzy dla sołectw jest uzależniona od zamożności danej gminy. W ustawie o funduszu sołeckim przedstawiono wzór, za pomocą którego oblicza się wysokość środków przypadających na dane sołectwo. Jeżeli rada gminy uzna, że może przeznaczyć dla danego sołectwa więcej pieniędzy, może to zrobić. Sołectwa nie będą musiały dokonywać tych obliczeń. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) corocznie do 31 lipca poinformuje sołtysów o wysokości środków, które będą do wykorzystania przez dane sołectwo w następnym roku.

- Czy w każdej gminie powstanie fundusz sołecki? Kto decyduje o wyodrębnieniu w budżecie gminy środków stanowiących fundusz sołecki?

- To rada gminy decyduje o wyodrębnieniu w budżecie gminy funduszu sołeckiego. Rada gminy podejmuje w terminie do 31 marca, a w 2009 r. w terminie do 31 maja, uchwałę, w której wyraża albo nie wyraża zgody na wyodrębnienie funduszu sołeckiego w następnym roku. Rada gminy może także nie zgodzić się na powstanie funduszu sołeckiego w danej gminie. Pomysł na utworzenie funduszu sołeckiego mogą zgłosić radzie radni oraz wójt gminy. Sołtysi i mieszkańcy sołectw, którzy chcieliby utworzenia funduszu sołeckiego powinni w tej sprawie zwracać się do radnych gminy lub do wójta, burmistrza, czy prezydenta miasta.

- Na co można przeznaczyć środki z funduszu sołeckiego?

- Pieniądze z funduszu sołeckiego można przeznaczyć na realizację tych zadań gminy, które będą służyły poprawie życia mieszkańców danego sołectwa, a także usuwania skutków klęsk żywiołowych. Jeżeli mieszkańcy danej wsi uznają, że warto np. zbudować lub wyremontować plac zabaw dla dzieci, naprawić chodniki, zadbać o porządek we wsi (np. postawić kosze na śmieci), posadzić drzewa, krzewy, wyremontować wiatę przystankową to właśnie na ten cel mogą przeznaczyć te pieniądze. To co dane sołectwo może faktycznie zrobić, będzie zależało od wysokości środków finansowych, które będą w jego dyspozycji. Jeżeli mieszkańcy sołectwa zdecydują, to mogą wspomóc wykonanie konkretnych zadań - w tym poprzez własną pracę (społeczną).

- Co ma zrobić sołectwo, aby otrzymać środki z takiego funduszu?

- Musi zostać zwołane zebranie wiejskie na którym zostanie uchwalony wniosek o przyznanie środków z funduszu sołeckiego. Wniosek może być uchwalony z inicjatywy sołtysa, rady sołeckiej lub co najmniej 15 pełnoletnich mieszkańców sołectwa. We wniosku należy wskazać co mieszkańcy chcą zrobić oraz podać przewidywany koszt tych prac. Należy pamiętać, aby wysokość kosztów wskazanych we wniosku nie była wyższa niż ta, która została określona dla danego sołectwa. Informacja o wysokości przysługujących na sołectwo wniosków będzie przekazana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta sołtysom w terminie do 31 lipca każdego roku. Uchwalony wniosek sołtys przekazuje władzy gminy w terminie do dnia 30 września roku poprzedzającego rok w którym chcemy otrzymać pieniądze.

- Co dzieje się z wnioskiem o przyznanie środków z funduszu sołeckiego, który został przekazany przez sołtysa?

- Jeżeli wójt oceni, że wniosek jest prawidłowo sporządzony, to przekazuje go radzie gminy. Wójt nie może oceniać, czy mieszkańcy sołectwa wybrali słuszne lub popierane przez niego zadania. O tych sprawach decyduje zebranie wiejskie, a wójt może sprawdzić, czy sołectwo prawidłowo uchwaliło i sporządziło wniosek.

- Czy rada gminy musi uwzględnić wniosek sołectwa?

- Rada gminy nie musi przyjąć wszystkich wniosków sołectw. Rada uchwalając budżet gminy może odrzucić wniosek sołectwa, w przypadku gdy uzna, że zadania które sołectwo chce realizować nie spełniają warunków, które zostały określone w ustawie o funduszu sołeckim (np. wniosek dotyczy remontu prywatnego ogrodzenia działki sołtysa czy też wymiany okien w jego budynku). Pieniądze z funduszu sołeckiego mają służyć realizacji zdań gminy, które będą służyły poprawie życia mieszkańców. Przeznaczenie funduszu na inny cel spowoduje odrzucenie wniosku przez urząd.

- Kto dysponuje środkami funduszu sołeckiego?

- Fundusz sołecki jest częścią budżetu gminy, dlatego to wójt dysponuje pieniędzmi funduszu sołeckiego, jednak także od aktywności mieszkańców, sołtysa i radnych zależy, kiedy (w którym miesiącu danego roku) urząd gminy uruchomi pieniądze i zakupi towary lub usługi ujęte we wniosku.

- W jakim czasie sołectwo musi wydać otrzymane pieniądze?

- W ciągu danego roku. Pieniądze przyznawane są na dany rok i wtedy należy je wydać. Pieniędzy tych nie można wydać w następnym roku. Sołtys sam nie będzie wydawał pieniędzy - tą sprawą będzie musiał zająć się urząd gminy

- Jakie korzyści będzie miała gmina z utworzenia funduszu sołeckiego?

- Korzyścią dla gminy są dodatkowe pieniądze z budżetu państwa, które w przypadku nie utworzenia funduszu nie będą przysługiwać. Dodatkowe środki będą odpowiednio wynosić 10, 20 i 30 % wykonanych wydatków. Najwyższe dofinansowanie będą otrzymywać gminy o najniższych dochodach, zaś najmniejsze - gminy najbogatsze.

- A jak wygląda korzystanie z funduszy sołeckich w naszym województwie?

- U nas, udział procentowy gmin, w których wyodrębniono fundusz sołecki w stosunku do liczby gmin w województwie jest dość wysoki - wynosi 42 %. To prawie połowa. Chociaż są województwa gdzie ten wskaźnik jest dużo wyższy, jak choćby województwo podkarpackie (76,1 %) opolskie (64,7 %) czy zachodniopomorskie (58,2 %).

- Czyli zachęca Pan, Panie senatorze do tworzenia funduszy sołeckich?

- Jak najbardziej. Po kilku latach widać wyraźne różnice pomiędzy sołectwami, które w taki sposób wsparte rozwijają się, a tymi, które tkwią w zastoju, marnując czas w oczekiwaniu na zaspokojenie wszystkich swych potrzeb przez gminę. Różnice są widoczne gołym okiem: w sposobie zagospodarowania przestrzeni publicznej, w wyposażeniu w infrastrukturę na rzecz ogólnego użytku, w zorganizowaniu się mieszkańców oraz w zakresie oferty życia społecznego, a szerzej, jakości życia w ogóle. Dla wójtów i burmistrzów takie rozwiązania jak Fundusz Sołecki są pełne zalet. Eliminują tworzącą konflikty uznaniowość i kolejkę sołectw do budżetu gminy. Powodują realizację wielu inicjatyw, przy niewielkim organizacyjnym zaangażowaniu gminy. Sukces jest wspólny. Ustawa o funduszu sołeckim, czerpiąc z europejskich wzorców wspierania rozwoju społeczności wiejskich i doświadczeń wielu samorządów gminnych i wojewódzkich w realizacji programów odnowy wsi otwiera nowe możliwości dla polskiej wsi, których wykorzystanie zależy od samych mieszkańców oraz gminnej władzy doceniającej znaczenie pobudzenia wielkiego potencjału sołectw.

- Dziękuję za rozmowę.